नमस्कार मित्रांनो,

मित्रांनो, श्री स्वामी समर्थ, चातुर्मासाचे उपवास आणि सण संपले की, सगळ्यांनाच गणपतीबद्दल उत्सुकता असते. भाद्रपद चतुर्थीच्या दिवशी गणेशाची पूजा केली जाते. मात्र, त्यापूर्वी भाद्रपद तृतीयेला हरितालिकेची पूजा करण्याची आपल्याकडे प्राचीन परंपरा आहे.

हे व्रत कुमारिका आणि स्त्रिया पाळतात. भविष्य पुराणातील हरगौरी संवादात हरितालिकेची कथा येते. देशातील अनेक राज्यांमध्ये हरितालिका व्रत साजरे केले जाते. सर्वप्रथम हळदी कुंकू लावून ते देवाला अर्पण करावे.

अखंड हळद आणि कुंकू देऊन नमस्कार करावा. घरातील ज्येष्ठांना नमस्कार करूनच पूजा सुरू करावी. पूजेपूर्वी दिव्याचीही पूजा करावी. सर्व प्रथम गणपती आणि नंतर महादेव आणि सखी-पार्वतीची पूजा करावी.

पूजेसाठी घेतलेले साहित्य विधिवत परमेश्वराला अर्पण करावे. पूजेसाठी लागणारे साहित्य पुढीलप्रमाणे: चौरंग, रांगोळी, तांदूळ, पाणी पत्रा, ताम्हण, पल्ली, पंचपत्र, तसरल, आसन, निरंजन, शंख, बेल, समई, कपूर्ती, हळदकुंकू, अष्टगंध, गुलाल, बुक्का, चंदन, अक्षत. , धूप , कापूर , तूप आणि तेलाचा तवा ,

अत्रफ्या, विड्याची पाने, सुपारी, बदाम, खरका, नारळ, फळे, साखर, गूळ, पंचामृत, सुती कापड, कोरा कापड, तसेच फेणी, काजल, गलेसरी, कनकणे, दर्पण इ. फुलांशिवाय दुर्वा, तुळशीची पाने आणि झाडाची पाने.

या दिवशी मुलींनी व महिलांनी सुगंधी तेल लावून स्नान करावे. आंघोळ केल्यानंतर, स्वच्छ केलेल्या जागेवर एक चौरस ठेवावा. चहुबाजूंनी रांगोळी व केळीच्या खांबांनी सजवून चौकाचौकात वाळू आणून पार्वती व सखीसह शिवलिंगाची स्थापना करावी.

उजव्या बाजूला तांदळाच्या ढिगाऱ्यावर सुपारीवर किंवा नारळावर गणपती बसवावा. समोर पाच छिद्रे करून त्यात सुपारी, खारीक, बदाम, नाणे आणि फळे ठेवा. वाळू आणा आणि वाळूचे शिवलिंग बनवा. शक्य तितक्या कमी म्हणजे शिवलिंगाच्या आकाराचा पूर्ण आदर करा.

हरितालिक व्रतामध्ये उमा-महेश्वराची पूजा केली जाते. प्रामुख्याने सिंधुदुर्ग, गोवा, कर्नाटकच्या किनारी भागात राहणाऱ्या अनेक कुटुंबांमध्ये गणपतीच्या दिवशी उमा महेश्वरची पूजा केली जाते. या दोघांची पूजा केल्याशिवाय गणपतीची पूजा न करण्याची परंपरा आहे.

मात्र, दक्षिण भारतात हरतालिका व्रत थोड्या वेगळ्या पद्धतीने साजरे केले जाते. हरितालिका व्रतचरणामध्ये दिवसभर उपवास केला जातो आणि दुसऱ्या दिवशी पारण केले जाते. हरितालिका व्रत कसे पाळावे? हरिता म्हणजे घेतले आणि अली म्हणजे मित्र.

पार्वतीला ‘हरितालिका’ म्हणतात कारण सखीने तिला शिवप्राप्तीसाठी तपश्चर्या केली. भाद्रपद महिन्यातील शुद्ध पक्षातील तृतीया तिथीला हरितालिका व्रत पाळले जाते. या वर्षी हरितालिका व्रत सोमवार, 18 सप्टेंबर 2023 रोजी पाळण्यात येणार आहे.

शिव भूत्वा शिव यजेत | या भावनेने हरितालिकेची पूजा करावी, असे सांगितले जाते. महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश, झारखंड, मध्य प्रदेश, बिहार, राजस्थान या राज्यांमध्ये हे व्रत पाळले जाते. मात्र पूजेची पद्धत वेगवेगळ्या ठिकाणी बदलते.

मात्र, शिव-पार्वतीच्या पूजेसाठी हे व्रत पाळले जाते.हरितालिका व्रत हा कुमारिका आणि विवाहित महिलांनी पाळलेला उपवास आहे. देशाच्या अनेक भागात शिवलिंगासोबत सखी आणि पार्वतीच्या मूर्ती आणून त्यांची पूजा करण्याची प्रथा आहे.

रोज सकाळी उपचार केल्यानंतर हरितालिका व्रत पूजा करण्याचा संकल्प करावा. सजवलेल्या चौकात पार्वती आणि तिच्या मैत्रिणीची मातीची मूर्ती बसवावी. या दिवशी शिवलिंगाची वाळूने बनवून पूजा केली जाते.

षोडशोपचार पूजेनंतर हरतालिकेला हिरव्या बांगड्या आणि विविध प्रकारच्या झाडांची पाने अर्पण केली जातात. या दिवशी दिवसभर कडक उपवास केला जातो. देवीला फळे अर्पण करून आरती केली जाते.

व्रतराज नावाच्या ग्रंथात या व्रताचे वर्णन आहे.हरितालिका व्रताच्या दिवशी दिवसभर पूजा करण्याची परंपरा आहे. काही स्त्रिया निर्जला व्रत करतात. कुमारिकेला चांगला नवरा मिळो;

तसेच विवाहित महिला हे व्रत पाळतात जेणेकरून त्यांचे पती दीर्घायुष्य राहावे आणि संसार सुखी राहावा. रात्र विविध खेळ खेळत घालवली जाते. दुसऱ्या दिवशी सकाळी पुन्हा आरती केली जाते आणि भोग दिला जातो.

त्यानंतर या मूर्ती पाण्यात विसर्जित केल्या जातात. तरच उपवास मोडतो. त्याला पारणे म्हणतात. हिमालय पर्वतराजाची कन्या पार्वती उपवरा झाली आणि नारदांच्या सांगण्यावरून तिच्या वडिलांनी तिचा विवाह विष्णूशी करण्याचा विचार केला.

मात्र, पार्वतीचा पती म्हणून शंकर असल्याने तिने आपल्या मित्रामार्फत वडिलांना निरोप पाठवला की, तू मला विष्णूच्या पायाशी बांधलेस तर मी प्राणाची आहुती देईन. ती इथेच थांबली नाही,

त्यामुळे तिने आपल्या मित्राच्या मदतीने घरातून पळ काढला आणि शिवाचा शोध घेण्यासाठी जंगलात जाऊन कठोर तपश्चर्या केली. पार्वतीने सलग 12 वर्षे फक्त रुईची पाने चाटून तपश्चर्या केली. पार्वतीने भाद्रपद महिन्याच्या तिसऱ्या दिवशी हस्त नक्षत्रात शिवलिंगाची पूजा केली.

दिवसभर कडक उपवास केला. जागे व्हा. त्यांच्या तपश्चर्येने महादेव प्रसन्न झाले. भगवान महादेवाने पार्वतीची पत्नी म्हणून विनंती मान्य केली अशी आख्यायिका आहे.

हरतालिकेच्या पूजेमध्ये पानांचा क्रम पुढीलप्रमाणे : बेल, आघाडा, मधुमालती, दुर्वा, चाफा, कण्हेर, बोर, रुई, तुळस, आंबा, डाळिंब, धोतरा, जाई, मारवा, बकुळ, अशोक यांची पाने फुंकावीत. . मग आत्म्याला प्रार्थना करावी.

कुमारी मुलीने तिच्या पसंतीचा नवरा मिळावा म्हणून प्रार्थना करावी आणि वधूने अखंड सौभाग्यासाठी प्रार्थना करावी. दिवसभर कडक उपवास ठेवा. शक्य नसेल तर फळे खावीत. या दिवशी अग्नीवर शिजवलेले अन्न खाल्ले जात नाही.

नंतर रात्रभर जागे राहून झिम्मा, फुगडी, टिपरीया, गूफ इत्यादी खेळ खेळावे, हरतालिकेची कथा ऐकावी, आरती करावी, कापसाच्या पानावर दही पसरावे व ते चाटावे. दुसऱ्या दिवशी उत्तरपूजा करून लिंग विसर्जित करावे.

दररोज अशी माहिती पोस्ट मिळविण्यासाठी आमच्या रॉयल खरबर फेसबुक पेजला लाईक करा.