नमस्कार मित्रांनो,

मित्रांनो, श्री स्वामी समर्थ, आपल्या हिंदू संस्कृतीत दिवाळीच्या सणाची सुरुवात गायीच्या पूजेने होते, जिला आपण पवित्र देवता मानतो. या दिवसाला ‘गोवत्स द्वादशी’ असेही म्हणतात. 

या दिवशी संवत्स धेनु म्हणजेच गाय आणि तिच्या पदाची पूजा केली जाते. सवत्स धेनु हे पृथ्वीचे एक रूप आहे. वसु म्हणजे पृथ्वी. आम्ही त्याच्या खांद्यावर टांगतो; त्यामुळे त्यांच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस.

हे आपुलकी, प्रेम आणि आत्मीयता दर्शवते. प्रत्येकजण या दिवशी आपल्या घरी लक्ष्मी आणण्याच्या उद्देशाने धनाची पूजा करतात. वसू म्हणजे भौतिक संपत्ती, बारस म्हणजे द्वादशी. वसुभरापूर्वी दिवाळीच्या आगमनाची सर्वत्र जय्यत तयारी सुरू आहे.

घर, गोठा, सर्व काही स्वच्छ केले आहे. सर्वत्र आनंदाचे वातावरण आहे. शिवाय जी गाय एवढा वेळ शेतात जाऊन शेती सांभाळायची, ती गाय संध्याकाळी वासरासह वसुबारसेला परत यायची. मग त्याचे स्वागत करून मगोमा घेऊन येणाऱ्या बछड्याला दिवाळीच्या उंबरठ्यावर ओवाळून घरी घेऊन जावे लागते.

भारतीय संस्कृतीला शेतीत मदत करणारे सर्व प्राणी आवडतात. गाय ही कुटुंबातील सदस्य आहे. गाय ही घराची अखंड मातृशक्ती आहे. वासराला आईसारखे प्रेमाने सांभाळणे आणि नम्रतेने ऐकणे हे कोणाचेही हृदय पिळवटून टाकते.

त्यामुळे या दिवशी वासरासह गायीची पूजा करावी.पंच म्हणजे पाच, गव्य म्हणजे काय आणि पंचगव्य म्हणजे गायीपासून मिळणाऱ्या पाच गोष्टी. गाईचे दूध, दही, तूप, शेण, गोमूत्र याने आंघोळ करून त्याचे पोटात सेवन करणे अत्यंत आवश्यक आहे. यावर्षी वसुबारस 9 नोव्हेंबर 2023 रोजी आहे.

या दिवशी गुरुद्वारामध्येही उत्सव साजरा केला जातो. संपूर्ण मानवजातीला वैश्विक, दिव्य आणि आध्यात्मिक उन्नतीचा मार्ग दाखविणाऱ्या गुरुंच्या स्मरणार्थ दरवर्षी गुरुपौर्णिमा, गुरुप्रतिपदा आणि गुरुद्वादशी साजरी केली जाते.

गुरूंप्रती आदर व्यक्त करणे हा त्यामागचा उद्देश आहे. गुरुद्वादशीच्या दिवशी गुरुचरित्राची समाप्ती त्याच दिवशी होईल अशा पद्धतीने साजरी करण्याची परंपरा आहे. दिवसापासूनच अंगणात रांगोळी काढून दिवाळी साजरी सुरू होते.

या दिवशी संध्याकाळी गाय आणि वासराची पूजा केली जाते. गाईच्या पायावर पाणी घाला. गायीला हळद, कुंकू, फुले, अक्षत यांचा हार घालावा. अशा प्रकारे वासराची पूजा करावी. अभिमानाने लहरी. गायीच्या शरीराला स्पर्श करा.

गायी व वासरांना मिठाई खाऊ घाला. नंतर गाईची प्रदक्षिणा करावी. जवळपास गाय उपलब्ध नसल्यास घरी चटईवर तांदूळ वापरून गाय व वासराची रांगोळी किंवा चित्र काढावे व त्याची पूजा करावी.या दिवशी गहू व मूग खात नाहीत.

बायका बाजरीची रोटी आणि चवळीची भाजी खाऊन उपवास सोडतात. ही पूजा विपुल कृषी (शेती) उत्पादनासाठी, आपल्या मुलांसाठी चांगले आरोग्य आणि आनंदासाठी केली जाते.

या दिवशी सायंकाळी तुळशीसमोर व दारात दिवा लावून घराचा परिसर उजळून टाकण्याची परंपरा आहे. वसुबारस साजरी करण्यामागील पौराणिक कथा काय आहे?

जेव्हा दानव आणि देवांमध्ये स्पर्धा झाली तेव्हा समुद्रमंथन झाले. त्या वेळी समुद्रमंथन होत असताना त्यातून पाच रत्ने निघाली आणि या रत्नांमधून पाच गायी निघाल्या आणि त्यातील एकाचे नाव नंदिनी होते.

त्याचे प्रतीक म्हणून गायीचे शेण साजरे करण्याची परंपरा आहे. आणि दुसरे म्हणजे गाईपासून आपल्याला अनेक फायदेही मिळतात. गाईचे तूप, दूध, दही, ताक, पवित्र आणि शुभ गोमूत्र आणि शेण ही निसर्गाची देणगी आहे.

शेतीचे उत्पन्न वाढवण्यासाठीही आपण शेणाचा वापर करतो. अशा अनेक प्रकारच्या गायी आपल्यावर उपकार आहेत. त्यामुळे गाईप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी आपण ही वसुबारस साजरी करतो.

वसुबारसाची पूजा कशी केली जाते: वसुबारसाच्या दिवशी उपवास करणार्‍यांपैकी भाग्यवान स्त्रिया सकाळी किंवा संध्याकाळी गायीची पूजा करतात.

: सर्वमाये देवी सर्वदेवैरालंकृते |मातरमाभिलाषितम् सफलम् कुरु नंदी ||हे नंदी माता, जी सर्वव्यापी आहे आणि सर्व देवतांनी शोभली आहे, तू माझी इच्छा पूर्ण कर.

या दिवसापासून अंगणात रांगोळी काढून दिवाळीचा उत्सव सुरू होतो. तेलात तळलेले अन्न आणि गाईचे दूध, तूप, ताक या दिवशी सेवन केले जात नाही. ते उडीद रोटी, तांदूळ आणि मिठाई तयार करतात आणि गायीला खाऊ घालतात.

उत्तर प्रदेशात त्या व्रताला बचवंच म्हणतात. देवी लक्ष्मी घरात यावी या उद्देशाने या दिवशी वासरासह गायीची पूजा केली जाते. घरातील स्त्रिया गाईच्या पायावर पाणी टाकतात.

हळद-कुंकू आणि अक्षत वाहावे. ज्यांच्याकडे गुरेढोरे आणि वारसा आहे अशांच्या घरीच पुरण शिजवले जाते. त्यानंतर गायीला पूजन करून केळीच्या पानावर पुराणाचा प्रसाद खायला दिला जातो. या दिवशी गाईला हिरवा चारा खाऊ घाला.

गहू आणि मूग शक्यतो टाळा. चाकू वापरू नका. गोमताला मनापासून प्रार्थना करा. गायीला मारू नका, शिवी देऊ नका. या दिवशी पिवळ्या वस्तूही दान करा. गरिबांना दान करा. योग्यता प्राप्त होईल आणि अडचणी दूर होतील.

दररोज अशी माहिती पोस्ट मिळविण्यासाठी आमच्या रॉयल खरबर फेसबुक पेजला लाईक करा.