नमस्कार मित्रांनो,

मित्रांनो, श्री स्वामी समर्थ, शारदीय नवरात्रीचा उत्सव हा स्वच्छतेचे आणि पावित्र्याचे प्रतीक मानला जातो. नवरात्रीच्या उपवासात नियमांचे पालन करणे आणि संयम ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. नवरात्रीचे व्रत पाळणाऱ्या भाविकांसाठी शास्त्रात काही नियम सांगण्यात आले आहेत.

नवरात्रीच्या काळात कोणीही उपवास करू शकतो, परंतु 9 दिवसांचा उपवास कसा करावा याबाबत शास्त्रांमध्ये काही महत्त्वाच्या गोष्टी सांगण्यात आल्या आहेत. 

नवरात्रीचे सर्व व्रत पाळण्याचा नियम असला, तरी ज्यांच्याकडे सर्व उपवास करण्याची ताकद नाही किंवा नाही, त्यांच्यासाठी हे पर्यायही शास्त्रात सांगितले आहेत.

पहिल्या प्रकाराचे वर्णन सप्तत्री व्रत असे केले आहे. हे व्रत प्रतिपदेपासून सप्तमीपर्यंत पाळले जाते. अशा प्रकारे व्रत केल्यास पूर्ण फळ मिळते. याशिवाय ज्यांना पूर्ण व्रत करता येत नाही ते पंचमीच्या दिवशीच एकभुक्त व्रत करू शकतात. या उपवासात तुम्ही एका वेळी एक जेवण खाऊ शकता.

नक्तव्रत म्हणजे षष्ठीला रात्रीचे जेवण आणि सप्तमीला उपवास. म्हणजे उपवासात जे मिळेल ते न मागता खावे. काही लोक जे सर्व वेळ उपवास करू शकत नाहीत ते सप्तमी, अष्टमी आणि नवमीला उपवास करू शकतात. याला त्रिरात्री व्रत म्हणतात.

जे लोक प्रतिपदा आणि अष्टमी व्रत करतात त्यांना युग्मरात्री व्रत म्हणतात. जो केवळ आरंभी व शेवटी उपवास करतो त्याला एकत्रि व्रत म्हणतात. उपवास करणाऱ्याने पलंगावर न झोपता जमिनीवर झोपावे. जर तुम्ही जमिनीवर झोपू शकत नसाल तर तुम्ही लाकडी बोर्डवर झोपू शकता.

– नवरात्रीत उपवास करणाऱ्यांनी झोपण्यासाठी अतिशय मऊ गादी वापरणे टाळावे. शक्य असल्यास, 9 दिवस गादीशिवाय झोपा. उपवास करणाऱ्यांनी जास्त अन्न खाऊ नये. तुम्हाला हवे असल्यास फक्त फळे.

व्रत करणाऱ्या व्यक्तीने ब्रह्मचर्य पाळावे. या वर्तनात क्षमा, उदारता आणि उत्साह देखील असावा. उपवास करणाऱ्या व्यक्तीने वासना, क्रोध, लोभ आणि आसक्तीपासून दूर राहावे.

उपवास करणाऱ्याने असत्य टाळावे आणि सत्याचे पालन करावे. मनावर ताबा ठेवावा. कोणाचाही अपमान करणे टाळा. व्रत करणाऱ्याने आपल्या इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवावे.

सर्व प्रकारच्या सूडाच्या भावनांचा त्याग केला पाहिजे. कोणत्याही इंद्रियांचा गैरवापर करू नये. दुर्गादेवीची पूजा केल्यानंतर उपवास करणाऱ्या व्यक्तीने आपल्या आवडत्या देवतेचे ध्यान करावे.

उपवास करताना वारंवार पाणी पिणे टाळावे आणि गुटखा, तंबाखू आणि मसाले खाऊ नयेत. व्रत पाळणाऱ्या व्यक्तीने ब्रह्मचर्य पाळावे आणि आपल्या भावनांवर नियंत्रण ठेवावे.

शास्त्रात नवरात्रीचे विशेष महत्त्व मानले गेले आहे. असे मानले जाते की जो व्यक्ती व्रत पाळतो आणि नियमांचे पालन करत नाही तो आजारी आणि अपत्यहीन होतो. जो व्यक्ती हे व्रत पूर्ण भक्तिभावाने पाळतो त्याच्यावर आईची कृपा राहते आणि त्याच्या सर्व मनोकामना पूर्ण होतात.

जर तुम्ही नवरात्रीमध्ये उपवास करत असाल तर या दिवसांमध्ये गहू आणि तांदूळ यांसारख्या दैनंदिन धान्यांचे सेवन पूर्णपणे निषिद्ध आहे. या धान्यांऐवजी तांबूस पीठ, गव्हाचे पीठ किंवा राजगिरा पीठ खाल्ले जाते.

उपवासात साबुदाणा खाण्यासही परवानगी आहे. ज्याच्या मदतीने तुम्ही खीर, पापड, टिक्की इत्यादी सहज बनवू शकता. नवरात्रीच्या उपवासात काही मसाल्यांचे सेवन करण्यास मनाई आहे.

जसे जिरे, धणे, काळी मिरी, हिरवी वेलची, लवंगा. हळद, काळी वेलची, तमालपत्र यांसारखे मसाले उपवासात खाऊ नयेत. नवरात्रीच्या उपवासात तुम्ही दुधापासून बनवलेल्या वस्तूंचे सेवन सहज करू शकता.

मावा, खीर, मिठाई, मलई, तूप, लोणी, चीज. दही उपवासात तुम्ही या सर्व गोष्टींचे सेवन करू शकता.जर तुम्ही नवरात्रीचे नऊ दिवस उपवास करत असाल तर बाहेरचे अन्न टाळावे.

विशेषतः कॅन केलेला अन्न. तसेच कांदा, लसूण, मांस यांचे सेवन अजिबात करू नका. यासोबतच भाविकांनी डाळी, गहू, तांदूळ, रवा आणि मैदा खाणे टाळावे.

दररोज अशी माहिती पोस्ट मिळविण्यासाठी आमच्या रॉयल खरबर फेसबुक पेजला लाईक करा.